| |
| Bloglara yaptığı yorumlar |
MustafaCeylan yazarının bloglara yaptığı tartışmalar |
| Blog başlığı ve ve yaptığı yorum |
EDEBİYATGÂH ...*)* YARATICI EDEBİYAT -edebiyatta yenilikler- ATÖLYESİ
Gülce ARUZ Kalıpları
Mustafa CEYLAN
****************
Gençlerimiz, 'Fâilâtün-Fâilâtün' le başlayan aruz kalıplarından korkup kaçmakta. Aruz şiiri yazmamakta.
GÜLCE EDEBİYAT AKIMI olarak biz de;
GÜLİSTAN ve TUĞRA gibi YENİ NAZIM TÜRLERİ önerilerimizle aruzu şiir gündemimize getirmeyi, böylece, şiir tarihimizin köklerinden kopmadan, şiirimizi daha ileri noktalara, hak ettiği o güzel yere doğru taşıyalım arzusundayız.
Diyorum ki;
Size bu 'Fâilâtün-Fâilâtün' ile başlayan bir çok aruz kalıbı ve öteki kuralları zor geliyor, fazla vaktinizi alacak diye çekiniyor musunuz?
Öteki kurallarını sonra araştırır öğrenirsiniz. Önce aruzla şiir yazmanın zevkini bir tadın. Görün, bakın ne kadar güzel olacak. Siz de mutlu olacaksınız, yazdıkça alışacak ve ARI-DURU GÜZELİM TÜRKÇE İLE ARUZ ŞİİRLERİ yazan şair olmanın MUTLULUĞUNU YAŞAYACAKSINIZ.
Nasıl mı?
Bakın o kadar kolay ki:
-SİZ;
FAİLATÜN'le uğraşmayın, ((((SEVMEK))) LE UĞRAŞIN O ZAMAN...
(((SEVERDİM-SEVMEDİM-SEVERMİSİN) diyerek GÜLCE ARUZ KALIPLARI KULLANACAKSINIZ.
Bakınız şöyle:
8 heceli(4 artı 4) bir şiir yazacaksınız diyelim;
Hecede ne yapıyorsunuz? Her mısra dör artı dört hece olacak değil mi?
Yani Şöyle:
SEV-Dİ-ĞİM-SİN / SEV-Dİ-ĞİM-SİN(8 hece)
SEV-Dİ-ĞİM-SİN / SEV-Dİ-ĞİM-SİN
SEV-Dİ-ĞİM-SİN / SEV-Dİ-ĞİM-SİN
SEV-Dİ-ĞİM-SİN / SEV-Dİ-ĞİM-SİN
işte ARUZ' da bu yaptığınızı aynen yapacaksınız. Hece de sadece heceleri sayıyordunuz. Aruz da ise, bu saydığınız HECE'nin AÇIK ve KAPALI HECE olup olmadığına, kalıbına uyup uymadığına bakacaksınız.
Yukarıdaki
SEV-Dİ-ĞİM-SİN / SEV-Dİ-ĞİM-SİN(8 hece)
SEV-Dİ-ĞİM-SİN / SEV-Dİ-ĞİM-SİN
SEV-Dİ-ĞİM-SİN / SEV-Dİ-ĞİM-SİN
SEV-Dİ-ĞİM-SİN / SEV-Dİ-ĞİM-SİN
(-) (.) (-) (-) /(-) (.) (-) (-) (8 hece)
(-) (.) (-) (-) /(-) (.) (-) (-)
(-) (.) (-) (-) /(-) (.) (-) (-)
(-) (.) (-) (-) /(-) (.) (-) (-) dir.
Arap ve Fars(hani korkulan var ya)
Ona göre bu:
fâ'ilâtün/fâ'ilâtün(8hece)
fâ'ilâtün/fâ'ilâtün
fâ'ilâtün/fâ'ilâtün
fâ'ilâtün/fâ'ilâtün
dir.
Şimdi, daha iyi anlaşılması için bunların hepsini yanyana gösterelim
fâ'ilâtün(-) (.) (-) (-) -SEV-Dİ-ĞİM-SİN(8 hece)
fâ'ilâtün(-) (.) (-) (-) -SEV-Dİ-ĞİM-SİN
fâ'ilâtün(-) (.) (-) (-) -SEV-Dİ-ĞİM-SİN
fâ'ilâtün(-) (.) (-) (-) -SEV-Dİ-ĞİM-SİN
NASIL kolay değil mi?
İddia ediyorum. HECEYİ BİLEN, Gülce Aruz ile ÇOK KOLAY ARUZ ŞİİRİ YAZABİLİR...
Sevgi varken dertler biter demiş şair.
Buyurun o zaman
Gülce Aruz'a...
1-(.) (-) (-) -SE-VER-DİM
2-(-) (.) (-) -SEV-ME-DİM
3-(.) (-) (.) (-) -SE-VER-Mİ-SİN
4-(-) (.) (-) (-) -SEV-Dİ-ĞİM-SİN
5-(-) (-) (.) (-) -SEV-DİR-Dİ-ĞİM
6-(-) (-) (-) (.) -SEV-DİR-DİK-CE
7- (.) (-) (.) (.) (-) -SE-VER-Gİ-Bİ-SİN
8-(.) (.) (-) (.) (-) -SE-VE-CEK-Mİ-SİN
Bu ana parçaların hece düzenlerinden birtakım değişik parçalar daha doğmuştur. Bunlar da şöyle gösterilebilir:
1-(-) -SEV
2-(.) (-) -SE-VER
3-(-) (-) -SEV-DİM
4-(.) (-) (-) -SE-VER-DİM
5-(.) (.) (-) -SE-VE-CEK
6-(-) (.) (-) -SEV-Dİ-ĞİM
7-(-) (-) (.) -SEV-DİK-CE
8-(-) (-) (-) -SEV-MEZ-LER
9-(.) (.) (-) (-) -SE-VE-CEK-KEN
10-(.) (-) (.) (-) -SE-VER-Mİ-SİN
11-(.) (-) (-) (-) -SE-VER-LER-KEN
12-(.) (-) (-) (.) -SE-VER-LER-Dİ
13-(.) (.) (-) (.) -SE-VE-CEK-Tİ
14-(-) (.) (-) (-) -SEV-Dİ-ĞİM-SİN
15-(-) (-) (.) (-) -SEV-DİR-Dİ-ĞİM
16-(-) (.) (.) (-) -SEV-Dİ-Ğİ-MİN
17-(-) (.) (-) (.) -SEV-Dİ-ĞİM-Dİ
18-(-) (-) (-) (.) -SEV-DİR-DİK-ÇE
19-(.) (.) (-) (.) (-) -SE-VE-CEK-Mİ-SİN
20-(.) (-) (.) (.) (-) -SE-VER-Gİ-Bİ-SİN
21-(-) (-) (.) (-) (-) -SEV-DİR-Dİ-ĞİM-SİN
ARUZ, ZOR BİR VEZİN DEĞİL. HELE HELE HECE VEZNİNİ BİLEN BİRİSİ, KELİME VE HARFLERLE AHENKLİ DANS YAPAN BİR ŞAİR RAHATLIKLA ARUZ ŞİİRİ YAZABİLİR.
GÜLCE ARUZ'u biz, bunca ARAP kökenli tariflerden arındırarak, BİZİM OLAN TÜRKÇE-ANA DİLİMİZDE-ANLAŞILIR kılmak ve herkesin rahatlıkla ARUZ şiiiri yazabimesi için gündeme getiriyor ve adına GÜLCE ARUZ diyoruz.
***************
Şimdi İNECELEMEYE DEVAM EDELİM OLMAZ MI?
Önce, meselenin temelinden başlayalım mı, ne dersiniz?
***************
EVET;
Ana dilimiz Türkçe' de 8 sesli ve 21 sessiz harfimiz var.
SESLİ HARFLERİMİZ=a,e,ı,i,u,ü,o,ö
SESİZ HARFLERİMİZİ ZATEN BİLİYORSUNUZ.
İŞTE OLAY;
1-
(a,e,ı,i,u,ü,o,ö) SESLİ HARFLERİMİZ HANGİ SESSİZ HARFİN SONUNA-SAĞ TARAFINA GELİRSE GELSİN meydana gelen HECE 'AÇIK HECE' dir ve (.) ile gösterilir.
b,c,ç,d,f,g,h,j,k,l,m,n,p,r,s,ş,t,v,y,z SESSİZLERİMİZİN SAĞINA KOYALIM SESLİ HARFLERİMİZİ:
a=ba,ca,ça,da,fa,ga,ha,ja,ka,la,ma,na,pa,ra,sa,şa,ta,va,ya,za
e=be,ce,çe,de,fe,ge,he,ke,le,me,ne,pe,re,se,şe,te,ve,ye,ze
ı,i,u,ü,o ve ö harflerini de aynen-ÖZETLE- HANGİ SESSİZ HARFİN SAĞINA YAZARSAK YAZALIM BİR AÇIK HECE, yani işaretle(.) -nokta-yaparız.
2-
(a,e,ı,i,u,ü,o,ö) SESLİ HARFLERİMİZ HANGİ SESSİZ HARFİN ÖNÜNE-SOL TARAFINA GELİRSE GELSİN meydana gelen HECE 'KAPALI HECE' dir
ve (-) ile gösterilir.
b,c,ç,d,f,g,h,j,k,l,m,n,p,r,s,ş,t,v,y,z SESSİZLERİMİZİN ÖNÜNE-YANİ SOLUNA KOYALIM SESLİ HARFLERİMİZİ:
a=ab,ac,aç,ad,af,ag,ah,aj,ak,al,am,an,ap,ar,as,aş,at,av,ay,az
e=eb,ec,eç,ed,ef,eg,eh,ek,el,em,en,ep,er,es,eş,et,ev,ey,ez
ı,i,u,ü,o ve ö harflerini de aynen -ÖZETLE-HANGİ SESSİZ HARFİN ÖNÜNE-sol tarafına- YAZARSAK YAZALIM BİR KAPALI HECE, yani işaretle(-) -çizgi-yaparız.
İŞTE ONCA KALIP, ONCA BAHİR'İN, DAİRENİN ÖZÜNÜN ÖZÜ BU...
ARUZ DA BU...
ARUZUN TEMELİ DE BU...
ZOR MU? KOLAY MI?
Elbette kolay, öyle değil mi?
ABLA-kelimesine bakalım, A harfimiz b HARFİNİN ÖNÜNDE L HARFİNİN ARDINDA, o zaman,
AB=(-) (kapalı) hece
LA=(.) (açık) hece
ABLACIĞIM-kelimesine bakalım;
AB=(-)
LA=(.)
CI=(.)
ĞIM=(-)
İşte bu kadar olay...
ABLACIĞIMDAN ALDIĞIM KİTAP cümlesine bakalım;
AB=(-)
LA=(.)
CI=(.)
ĞIM=(-)
DAN=(-)
AL=(-)
DI=(.)
ĞIM=(-)
Kİ=(.)
TAP=(-)
Zor mu?
Elbette değil...
3-
Her ne olursa olsun MISRANIN EN SON HECESİ, SESLİ HARFLE DE BİTSE MUTLAKA KAPALI HECE(-) sayılır.
İşte bu üç kural ARUZ dediğimiz korkulu rüyânın temeli.
**************
Nasıl ki;
HECE ŞİİRİMİZDE
7
8
11
ve
14 heceli kalıplarla çeşitli tür ve şekillerde, çeşitli sanatlar da yaparak, HECE ŞİİRİ yazıyorsak;
ARUZ' da da;
(.) ve (-) ile HECE SAYISINI TUTTURMAK VARDIR...
Örnek:
6 artı 5
11 heceli bir şiir yazıyoruz ya,
hah işte onu,
açık(.) ve kapalı(-) hece kalıplarıyla yapacağız.
Mesele bu kadar basit...
**************
Konuyu Biraz Daha İnceleyelim
**************
Dilimizdeki HECE YAPSINA BAKALIM
A-AÇIK HECELER
1-Yalnız, bir ÜNLÜ olan heceler
a-dım
e-rik
e-kin
ı-şık
i-pek
o-zan
ö-rümcek
u-zak
ü-züm
ü-şütmek gibi.
Buradaki SESLİ HARFLERİMİZ tek başına bir hecedir.
2-Bir ÜNSÜZ ve bir ÜNLÜYLE KURULMUŞ heceler
ka-ra
ke-mik
sa-rı
de-li
to-puk
kö-mür
yü-rek
yü-rü-mek gibi.
Buradaki SESSİZ HARFİN sağına gelen ÜNLÜ harflermiz, bakın (ka-ra,ke,sa,de,to..vb) Hece oluşturmaktadır.
B-KAPALI HECELER
Dilimizde 4 türlü kapalı hece vardır.
1-Bir ÜNLÜ ve bir ÜNSÜZLE kurulmuş heceler
ak
al-mak
es-mek
ıs-lak
iç-mek
or-man
öl-mek
uç-kur
ür-kek gibi.
2-Bir ünsüz, bir ünlü ve bir ünsüzle kurulmuş heceler
bak
kar
kes-mek
gel-mek
kır-mak
giz-li
koş-mak
köp-rü
kur-şun
küs-mek gibi.
3-Bir ünlü ve yanyana iki ünsüzle kurulmuş heceler
ast
art
ört-mek
üst gibi.
4-Bir ünsüz, bir ünlü ve yanyana iki ünsüzle kurulmuş heceler
kart
tart-mak
kert-mek
kırk
sırt
dört
sürt-mek gibi.
BİZ İŞTE BÜTÜN BUNLARI, BAŞ TARAFTA, ÜNLÜ HARFİN, ünsüz harfin SOLUNDA veya SAĞINDA olarak KISACA ÖZETLEMİŞTİK, değil mi?
-(.)
a-dım,e-rik,e-kin,ı-şık,i-pek,o-zan,ö-rümcek,kö-mür,u-zak,u-sanmak,ü-züm,ü-şütmek gibi kelimelerdeki SESLİ HARFLER TEK BAŞINA ve ka-ra,ke-di,sa-rı,ke-mik,de-li,to-puk,su-lu,yü-rü-mek gibi kelimelerdeki SESSİZ HARFLERLE -her zaman ve daima sessiz harfin sağında yer alarak-AÇIK HECE MEYDANA GELİR.
(-) ast,üst,ört,art,kert,yurt,dört,sürt,kurt,tart,sırt/gel,al,bak,es,ıs,or,öl,öp,uç,öç,iç,koş,köp,kur,küs ve mal, mülk,bak, yık, gel,al, bil, ul, öl, il, dil, sel, sal, çul, çil, çöp vb.. AÇIK OLMAYAN HECELERİN TAMAMI KAPALI HECEDİR.
(.) (.) A-RA, KE-Dİ, SA-RI,ÇA-RE, SA-PA,TE-PE,KÜ-PE vb...
(.) (-) a-lim, bü-yük, se-bep, u-çak, za-rar, si-vas vb...
(-) (-) kal-dır, gel-dim, sev-dim, çar-dak, göst-ter, biç-ki vb...
(-) (.) al-dı, gel-di, sev-da, bey-ti, gül-dü, borç-lu, kay-bı vb...
(.) (.) (-) a-ça-lım, ge-li-yor, se-ve-cek, sü-rü-nür, vb...
(-) (.) (.) aç-tı-mı, gel-di-ği, sev-di-mi, el-ve-da,Bur-sa-lı, vb...
(.) (-) (.) a-çar-dı,ge-lir-mi, se-ver-se,el-ver-di,bi-zim-le, vb...
(-) (-) (.) aç-maz-dı, gel-mez-mi,sev-mez-di,kal-dır-sa, vb...
(.) (-) (-) a-çar-ken,ge-lir-sen,se-ver-sen,ka-zan-maz, vb...
(-) (.) (-) aç-ma-dım,sev-di-ğim,in-sa-nım, bil-mi-yor, vb...
(.) (.) (.) a-cı-lı, ge-mi-ci, se-ve-ni, ko-şa-ma, ba-yı-rı, vb...
(-) (-) (-) aç-maz-ken, sev-mez-ken, bos-tan-lar, vb...
1-2-3-4(.) (.) (-) (-) a-ça-cak-ken, se-ve-cek-ken,se-vi-yor-dum, vb...
BUNDAN SONRA, AŞAĞIDAKİLERİ DE SİZ ÖRNEK HECELEME YAPIN BAKALIM, olmaz mı?
1-3-4-2(.) (-) (-) (.)
1-3-2-4(.) (-) (.) (-)
1-4-2-3(.) (-) (.) (-)
4-3-2-1(-) (-) (.) (.)
3-1-2-4(-) (.) (.) (-)
3-1-4-2(-) (.) (-) (.)
4-2-3-1(-) (.) (-) (.)
************************
SONUÇ:
************************
GÜLCE ARUZ
***********************
-Üstad İbrahim Alâettin GÖVSA'nın metodundan hareket ederek GÜLCE ARUZ'un TEMELLERİ(Ki eskiyi asla inkâr etmeden, bozmadan, karşı çıkmadan) ŞUNLARDIR:
1-fa'ûlün (fe'ûlin) (.) (-) (-) -SE-VER-DİM
2-fâ'ilün,fâ'ilât(-) (.) (-) -SEV-ME-DİM
3-mefâ'ilün(.) (-) (.) (-) -SE-VER-Mİ-SİN
4-fâ'ilâtün(-) (.) (-) (-) -SEV-Dİ-ĞİM-SİN
5-müstef'ilün (-) (-) (.) (-) -SEV-DİR-Dİ-ĞİM
6-mef'ûlâtü(-) (-) (-) (.) -SEV-DİR-DİK-CE
7-müfâ'aletün (.) (-) (.) (.) (-) -SE-VER-Gİ-Bİ-SİN
8-mütefâ'ilün(.) (.) (-) (.) (-) -SE-VE-CEK-Mİ-SİN
Bu ana parçaların hece düzenlerinden birtakım değişik parçalar daha doğmuştur. Bunlar da şöyle gösterilebilir:
1-fa', fâ(-) -SEV
2-fa'ûl(fe'ûl) (.) (-) -SE-VER
3-fa'lün, fâ'il(-) (-) -SEV-DİM
4-fa'ûlün(fe'ûlün) (mefâ'il) (.) (-) (-) -SE-VER-DİM
5-fe'ilün,fe'ilât(.) (.) (-) -SE-VE-CEK
6-fâ'ilün, fâ'ilât(-) (.) (-) -SEV-Dİ-ĞİM
7-mef'ûlü(-) (-) (.) -SEV-DİK-CE
8-mef' ûlün, mef' ûlât(-) (-) (-) -SEV-MEZ-LER
9-fe'ilâtün(.) (.) (-) (-) -SE-VE-CEK-KEN
10-mefâ'ilün(.) (-) (.) (-) -SE-VER-Mİ-SİN
11-mefâ' îlün(.) (-) (-) (-) -SE-VER-LER-KEN
12-mefâ' îlü(.) (-) (-) (.) -SE-VER-LER-Dİ
13-fe' ilâtü(.) (.) (-) (.) -SE-VE-CEK-Tİ
14-fâ'ilâtün(-) (.) (-) (-) -SEV-Dİ-ĞİM-SİN
15-müstef'ilün(-) (-) (.) (-) -SEV-DİR-Dİ-ĞİM
16-müfte'ilün(-) (.) (.) (-) -SEV-Dİ-Ğİ-MİN
17-fâ'ilâtü(-) (.) (-) (.) -SEV-Dİ-ĞİM-Dİ
18-mef' ûlâtü(-) (-) (-) (.) -SEV-DİR-DİK-ÇE
19-mütefâ'ilün(.) (.) (-) (.) (-) -SE-VE-CEK-Mİ-SİN
20-mütefâ' aletün(.) (-) (.) (.) (-) -SE-VER-Gİ-Bİ-SİN
21-müstef'ilâtün(-) (-) (.) (-) (-) -SEV-DİR-Dİ-ĞİM-SİN
**************
ÖZETLERSEK:
Aruz, AÇIK(.) ve KAPALI(-) İKİ hecenin çeşitli şekillerde dizilişinden meydana gelir. GÜLCE ARUZ' da aynıdır.
AÇIK HECE-SESLİ HARFLERİMİZ YANİ diyelim, sessiz harfin sağında olursa 'açık hece' oluşmaktadır.
KAPALI HECE-Sesli HARFLERİMİZ, sessiz harfin solunda olursa 'kapalı hece'oluşmaktadır.
Bir de son husus;
mısranın en son harfi hangi harfle biterse bitsin, MISRANIN SON HECESİ ARUZ' da KAPALI HECE sayılmaktadır.
Dilerim, şairlerimizden(SEVMEK) Köküne dayalı Gülce-aruz yazma tekniğiyle-İ.Alaettin GÖVSA rahmetlinin ruhu şad, kabri nur olur..
Bizi izlemeye devam ediniz...
Saygılarımla...
Mustafa Ceylan
...
|
EDEBİYATGÂH ...*)* YARATICI EDEBİYAT -edebiyatta yenilikler- ATÖLYESİ
GÜLCE EDEBİYAT AKIMI
NAZIM TÜRLERİ
-ÖZET-
1-NAZIM TÜRÜ:BULUŞMA
**********************************
1-HECE-SERBEST Tartışma ve kavgalarına son veren bir nazım türüdür.
2-Hece vezni ile serbesti, bir şiir bünyesinde buluşturmaktadır.
3-Oluşumu şöyledir:
-
-
-
- (Dörtlük: hece vezniyle yazılmış)
...................................
................................................
..............................
............
......................(Serbest mısralar-mısra sayısı şairin isteğine bağlıdır.)
Yani;
-(Hece vezniyle yazılmış dörtlük)
-(Serbest mısralar)
VEYA BUNUN TERSİ DE OLABİLİR
-(Serbest mısralar)
-(Hece veniyle yazılmış dörtlük)
4-Hece vezniyle yazılmış dörtlük' ün kafiye yapısı, hece sayısı, kalıbı tamamen şairin isteğine bağlıdır. Şair dilerse Hece ile yazılacak bölümü dörtlük değil, beşlik, altılık mısralardan veya değişik hece türleri ile de oluşturabilir. Yeter ki, hece-serbest buluşmasını gerçekleştirsin. Adı gibi BULUŞMA olsun.
5-Şiirin uzunluk,kısalık durumları tamamen şairin isteğine bağlıdır.
2-NAZIM TÜRÜ:ÇAPRAZLAMA
**************************************
1-Hece şiirimizde kafiyenin yönlendirici, çoğu kere kısıtlayıcı etkisinin azaltılmasını amaçlayan bir nazım türüdür. Kafiyelerin bir dörtlük içinde ÇAPRAZLAMA olarak yerleştirilmesi ile meydana gelen bir nazım türüdür.
2-Kafiye dizilişi şöyledir.
a- (mısranın başında)
-b (mısranın sonunda)
-a (mısranın sonunda)
b- (mısranın başında)
x
-c (mısranın sonunda)
d- (mısranın başında)
c- (mısranın başında)
-d (mısranın sonunda)
Diğer kıtalar bunların(bu iki kıtanın) tekrarı şeklindedir.
3-Şiir tarihimizde çok önceleri kafiye mısra başında idi, sonra mısra ortasına alındı; İslâmiyet'i kabulümüzden sonra mısra sonlarına alınmıştır. Şairin, kafiye kıskacında sığ - verimsiz duruma düşmemesi için çaprazlama olarak kafiyeler yerleştirilmiştir. Yukarıdaki kafiye dizilişinin dışında kafiyeler değişik şekilde de çapraz olarak yerleştirilebilir ler, bu, tamamen şairin isteğine kalmıştır.
4-Genellikle 7+7=14 Heceli-kalıplı şiirlerde kullanılırsa da, 6+5=11 dahil diğer ölçü-kalıplarda da kullanılarak veya beşlik, altılık mısralardan oluşan şiirlerde ve de gene 'çaprazına yerleştirilmiş' kafiyelerle değişik ÇAPRAZLAMA örnekleri verilebilir, şiirler yazılabilir. Önemli olan kafiye kıskacından şairin ve şiirin kurtarılarak, yeni nefes alanı ve şekli ortaya konulmasıdır.Serbest şiirde yapılan 'Çaprazına Serbest' adı ile anılır.
3-NAZIM TÜRÜ: GÜLCE
********************************
1-Gülce, aynı zamanda adını, edebi akımımıza da vermiş olan bir nazım türüdür.
2-Japon edebiyatının HAİKU adını verdiği nazım türünün bizim edebiyatımızda yeni bir ruhla ele alınışıdır.
3-Hece vezniile yazılır. Kafiye yapılıp yapılmaması şairin dileğine bırakılmıştır.
Önemli olan mısralardaki hece sayısıdır.
4-Birinci mısra=5 HECE ve İkinci mısra=7 HECE olmak kaydıyla, dörtlük tarzında, beşlik, altılık veya başka sayılarda GÜLCE yazılabilir.
Önemli olan BİR MISRANIN 5 HECE, ONDAN SONRA GELEN MISRANIN YEDİ HECE OLMASIDIR.
5-GÜLCE'nin şematik yapısı şöyledir:
..........................5 Hece
.................................7 Hece
...........................5 Hece
.................................7 Hece
............................5 Hece
..................................7 Hece
Böylece isteğe bağlı olarak devam edebilir.
4-NAZIM TÜRÜ:TRİYOLEMSİ
************************************
1-Batı Edebiyatı nazım türlerinden olan 'Triyole' nin değişik bir versiyonudur.
2-Mısra yapısı şu şekildedir
..............................................................(1-a)
..............................................................(2-b)
..............................................................c
..............................................................c
..............................................................c
..............................................................(1-a) -Mısra aynen
...............................................................d
...............................................................d
...............................................................d
...............................................................(2-b) mısra aynen
3-Burada a-b-c-d kafiyeleri göstermektedir.(1 ve 2) de mısranın baştan sona tamamını göstermektedir. Yani ilk mısra hiç bir değişikliğe tabi tutulmadan, BİRİNCİ MISRA BİRİNCİ DÖRTLÜĞÜN DÖRDÜNCÜ MISRASI olmakta; İKİNCİ MISRA DA İKİNCİ DÖRTLÜĞÜN GENE DÖRDÜNCÜ MISRASI OLMAKTADIR.
4-Genellikle 8+8=16 hece ölçüsü ile yazılırsa da, bu mısra yapısına bağlı kalmak kaydıyla, şair dilerse 7+7=14, 6+5=11 veya başka ölçü ve kalıplarda da değişik 'Triyolemsi'ler yazabilir. Önemli olan ilk-BEYİT'-teki iki mısranın aşağıdaki dörtlüklerde aldığı yerdir.
5-Şair dilerse, ilk BEYİT'in mısralarını da kendi arasında kafiyeli yapabilir
5-NAZIM TÜRÜ:TOKMAK
******************************
1-Şairin kendisi veya yakınlarını-dostlarını hicvedeceği bir nazım çeşididir.
2-Hece vezninin çok değişik ölçü-kalıpları bir şiirin bünyesinde toplanmıştır. Batı edebiyatının 'sone' si ile bizim Halk edebiyatrımızın 'koşma' sının bir araya getirilmesi gibidir.
İstenirse her kuplenin son mısraı tamamen bağımsız olabilir.
3-Hece-ölçü ve kalıpları büyükten küçüğe vaya küçükten büyüğe doğru da dizilebilr ve çok değişik şekillerde TOKMAK türü şiirler yazılabilir.
4-Dörtlüklerdeki kafiye yapısı şairin isteğine bağlıdır.
5-Örnek bir TOKMAK NAZIM TÜRÜ'NÜN ŞEMASI ŞÖYLEDİR.(Şair dilerse bunun tersini, değişik ölçü ve kafiyelerle de yapabilir. Önemli olan, hece-ölçü- kalıplarının artan ve azalan dizilişlerinin, sıralanışının bozulmaması; daha önemlisi, geleneksel şiirimizde tek bir ölçü-kalıpla başlayıp şiir bitimine kadar devam eden sistem, burada, çeşitli ölçü ve kalıplar bir araya getirilerek oluşturulmuş olmasıdır.)
--(4+4+5=13 Hece) -a
--(4+4+5=13 Hece) -b
--(4+4+5=13 Hece) -a
--(4+4+5=13 Hece) -b
--(4+4+5=13 Hece) -b
--(4+4+5=13 Hece) -b
....................................................(4+4+5=13 Hece) -b
*
--(6+6=12 Hece) -c
--(6+6=12 Hece) -d
--(6+6=12 Hece) -c
--(6+6=12 Hece) -d
--(6+6=12 Hece) -e
--(6+6=12 Hece) -e
................................................(6+6=12 Hece) -e
*
--(6+5=11 Hece) -f
--(6+5=11 Hece) -g
--(6+5=11 Hece) -f
--(6+5=11 hece) -g
--(6+5=11 Hece) -h
--(6+5=11 Hece) -h
............................................(8+5=11 Hece) -h
*
-(5+5=10 Hece) -ı
-(5+5=10 Hece) -k
-(5+5=10 Hece) -ı
-(5+5=10 Hece) -k
-(5+5=10 Hece) -m
-(5+5=10 Hece) -m
.......................................(5+5=10 Hece) .......m
*
-(4+5=9 Hece) -n
-(4+5=9 Hece) -o
-(4+5=9 Hece) -n
-(4+5=9 Hece) -o
-(4+5=9 Hece) -p
-(4+5=9 Hece) -p
...............................(4+5=9 Hece) ........p
6-NAZIM TÜRÜ:YİĞİTCE
*******************************
1-Adından anlaşılacağı gibi yiğitlik-kahramanlık içeren konuları ele alan bir nazım türüdür. Halk şiirimizdeki VARSAĞI'nın yeni versiyonudur.
2-Kafiye yapısı önemlidir.
3-4+4=8 Hece vezni ile yazılır.
Kafiyeler mısranın baş tarafına alınmış olup, şematik olarak şöyledir:
a-
b-
(Serbest) -
b-
c-d
c-d
c-
b-
e-f
e-f
e-
b-
g-h
g-h
g-
b-
ı-i
ı-i
ı-
b-
j-k
j-k
j-
b-
7-NAZIM TÜRÜ:AKROSTİK
************************************
1-Akrostiş şiir tekniğinin yeni bir anlayışla ileriye götürülmesini amaçlar.Akrostişte mısra başlarında verilen İP UCU, AKROSTİK de mısra kelimeleri arasında DÜZGÜN BİR DİZİLİŞLE gizlenmiştir
2-AKROSTİK' de HARF dizini 1-2-3-4... diye gitmektedir.
3-İster hece, ister aruz vezniyle veya serbest yazılsın fark etmiyor. Önemli olan harf dizilişidir. Kafiye yapıp yapmamak ta şairin isteğine kalmış bir durumdur.
İşte iki örnek
-
AKROSTİK
-
(D) ün gece düşümde gördüm sevdiğim
B(İ) r yanım yanıyor, duydun mu beni
Bi(L) emezsin içimdeki acıyı
Yar(A) m çok kanıyor, duydun mu beni
Közü(N) e banıyor duydun mu beni
(D) oğan güneşimsin kara geceme
Ş(İ) ir gibi takılırsın heceme
Se(L) am olsun benim gönül eceme
Yar(A) m çok kanıyor, duydun mu beni
Közü(N) e banıyor duydun mu beni
**
(Ş) iir gözlerinde ihtilâl olur,
Bakışın (İ) çime yazar ismini.
Vuslat yeşilinden (İ) zin okunur,
Dumansı gözlerden çektim®esmini...
8-NAZIM TÜRÜ:SONE'M
*******************************
1-Batı edebiyatındaki 'Sone' nin değişik bir versiyonudur. Kuple oluşumu Batı Edebiyatındaki 'sone' ile aynıdır.
Batı Edebiyatında kafiye yapısına göre sone türleri vardır.
Fransız sone'si (abba-abba-ccd-eed) dizilişi ile;
İtalyan sone'si (abba-abba-ccd-ede) dizilişi ile,
İngiliz sonesi ise Fransız sonesinin kafiye dizilişini muafaza ederek, ilk 10 mısrayı bir bent yapmakta, son iki mısrayı ayrı bir bent yapmaktadır.
Türk edebiyatına Servet-i Fünuncular döneminde giren sone'yi bizim şairlerimiz çeşitli şekillerde kullanmışlardır.
Türk şiirine yeni nefes alanları sunmaya çalışan GÜLCE edebi akımı, Fransız,İtalyan ve İngiliz sone kafiye dizilişlerinin dışında yeni bir kafiye dizilişi ve adı önermiştir.
2-SONE' M'in şekli ve Kafiye şeması şöyledir.
-a
-b
-b
-a
-c
-d
-d
-c
-e
-f
-f
-e
-g
-g
3-Hece vezni ile yazılmakta ve hecenin 7+7=14 ölçü-kalıbı kullanılmaktadır.
9-NAZIM TÜRÜ:SERBEST ZİNCİR
*******************************************
1-Türk Halk Şiirinde 'zincirleme' veya 'zincirbent' adıyla anılan ve bir tür 'koşma' olan şiir türümüzün 'zincirleme tekniği' ni, özellikle SERBEST ŞİİR' de uygulamak için bu nazım türünü önerdik.
Bize göre, serbest şiir tamamen kuralsız ve akla gelenin yazıldığı, bir nesir parçasının makasla rastgele kesilip alt alta dizildiği bir nazım türü değildir.
Serbest şiirin de, başta iç ahenk, ritm, uyum, imge ve edebi sanatlarla da harmanlanması gerekir.
Bu sebeple, Halk Şiirimizin 'zincirbet'ini serbest şiirde kullanmak istedik.
Özellikle, mısra zincirinde her mısranın son kelimesi, takip eden mısranın ilk kelimesi olarak kullanıldığından, dörtlüklerle oluşturulan Halk Edebiyatımız şir tarihinde, bu tarz zincirlemenin örnekleri azdır.
Serbest şiirimizde 'tekerrür' sanatıyla, vurgu ve tonlamalarla zincir uygulaması başarılı olacaktır.
2-Ayrıca, Gülce Nazım türlerinin hepsinde zincirbent uygulanabilir.
3-Mısra zinciri veya dörtlük zinciri tercihi şairin kendisine kalmıştır.
10-NAZIM TÜRÜ:TEKİL
*******************************
1-Adından da anlaşılacağı gibi, tek sayılı hece kalıbından oluşan bir nazım türüdür.
2-Dörtlüklerin şematik yapısı şöyleir:
……………….7 Hece
……………….9 Hece
……………….11 Hece
……………….13 Hece’li bir yapıdan OLUŞMAKTA.
6-Kafiye uygulamalarında şair tamamen serbesttir. Dilediği şekil ve çeşit-yer ve konumda kafiye uygulayabilir veya uygulamaz. Önemli olan BİRİNCİ MISRANIN 7, ondan sonra gelen mısraların 9-11 ve 13 hece ile meydana gelmesidir.
3-Dörtlük,beşlik, altılık veya başka şekillerde de uygulama yapılabilir. Sadece 1-3-5-7-9-11-13-15-17-19 vb hece sayı dizilişinin korunmasıdır. Şair dilerse (sırayı şaşırtmadan) 5-7-9-11 veya 3-5-7-9 hecelik mısra dizilişleri ya da (9-7-5-3) VEYA (15-13-11-9) VB..başka şekillerde TEKİL HECELERLE şiirin dokusunu örebilir.
11-NAZIM TÜRÜ:DÖNENCE
****************************************
1-Cinaslı kafiyelerin çaprazlama ve dönerli olarak yerleştirilmesinden meydana gelen bir hece nazım türüdür.
2-'Çaprazlama' nazım türümüzün cinaslı kafiyelerle değişik bir versiyonudur.
CİNASLI KAFİYELER'in mısralardaki konumları şöyledir:
a--b(*)
--a
--c
c--b(*)
*
d--e(**)
--d
--f
f--e(**)
3-b(*) ve e(**) kafiyeleri istenirse cinaslı olmayabilir. Bunlar mısranın sonundaki kafiyelerdir.
Diğerleri (a,c,d,f) cinaslı kafiyelerdir ve çaprazlama olarak yerleştirilmişlerdir.
4-Genellikle 7+7=14 hece ölçü-kalıbıyla yazılır, ancak, şiar isterse hecenin çeşitli kalıp-ölçülerinde de değişik eserler meydana getirebilir.
12-NAZIM TÜRÜ:ÜÇGEN
*************************************
1-Şekil itibariyle ÜÇGEN'e benzediğinden bu ismi almıştır. Azdan çoğa, çoktan aza doğru hecelerden oluşan mısra yapısı vardır. Hece veznimizde yeni bir nazım çeşididir.
2-Mısralardaki hece sayısı çok önemlidir. Mısra kaç hecelikse, hece sayısını ihtiva eden satırda yerini almaktadır.
-1
-2
-3
-4
-5
-6
-7
veya bunun tersi olan;
-7
-6
-5
-4
-3
-2
-1
Hecelerden oluşan başlı başına bir kalıptır.
3-Şair dilerse, çok değişik şekiller ve dizilişlerde de ÜÇGEN türü şiir yazabilir. Önemli olan, hece sayısının artış ve eksilişindeki sıra sayısıdır. İstenilen hece sayısı ile başlanılıp, istenilen hece sayısına kadar üçgen uzatılabilir-kısaltılabilir, iki ya da üç, dört üçgen taban tabana, ters veya değişik şekillerde de bir araya getirilebilir.
4-Kafiye oluşumunda şair tamamen özgürdür. Dilediği şekilde kafiye dokusunu oluşturabilir.
13-NAZIM TÜRÜ:YUNUSCA
****************************************
..............................6+5
..............................6+5
..............................6+5
..............................4+4
Mısralardaki hece sayıları bu ve bunun tersi de olabilir.Ayrıca,(5+6 ve 4+4) ,(4+4 ve 4+3) ,(4+4 ve 3+4) ,(7+7 ve 6+5) (7+7 ve 5+6) le de Yunusca yazılabilir.
Kafiye dizilişi de şairin insiyatifine bırakılmıştır.
Millet, memleket, aşk ve tasavvufi konularda eserler verilmesini arzuladığımız bir nazım türüdür. Bu ve buna benzer çok sayıda deneme yapan ve başarılı şiirler veren çok sayıda şairimiz vardır şüphesiz. Ancak bunu bir edebi akımın kendisine ses bayrağı yapıp, nazım türü olarak ele alması ilk kez GÜLCE’ye nasip olmaktadır.
14-NAZIM TÜRÜ:BAHÇE
**********************************
1-Bu nazım türü, GÜLCE Nazım türlerininin hepsini ya da çoğunluğunu bir şiir bünyesinde bulundurmaktadır.
2-Nazım türlerinin şiir içinde konuyla bütünleşen bir tarzda yer alması tamamen şairin insiyatifine ve şiirin akışına bırakılmıştır.
15-NAZIM TÜRÜ:GÜLİSTAN
***********************************
1-Aruz ve Hece vezninin bir şiirde bir araya gelerek BULUŞMASI olup, geleneksel DİVAN EDEBİYATIMIZDAKİ GAZEL'in yepyeni bir formatla ele alınıp, yeni bir terkip oluşturulmuştur. Bu yeni gazel türünün adı: GÜLİSTAN'dır.
2-Şematik yapısı hece ile yazılmış HAN DUVARLARI şiirinin ARUZ-HECE BULUŞMASI'nda şekillenmesidir diyebiliriz.
Yapısı şöyledir:
......................................(a) Aruzla yazılmış Gazel beyitleri
......................................(b)
......................................©
......................................(b)
......................................(d)
......................................(b)
.......................................(e)
.......................................(b)
.......................................(f)
.......................................(b)
............................Hece vezinli kıta veya kuple
16-NAZIM TÜRÜ:TUĞRA
***********************************
1-Aruz vezni veya Rübai''nin (ahreb-ahrem adı verilen) kalıplarıyla yazılır.
2-''Dörtlük'' tarzında olup, şair dilerse bu türün ''beşlik'' şeklinde de şiirini oluşturabilir.
3-En önemli özelliği KAFİYE yapısıdır. Kafiye hem mısraın ORTASINDA ve hem de SONUNDA olacaktır.
Şu şekildedir:
....................(a) ....................(b)
....................(a) ....................(b)
..........................................Serbest
....................(a) ....................(b)
17-NAZIM TÜRÜ:ÜÇGÜL
***********************************
1-Adından da anlaşılacağı gibi bentleri ÜÇER MISRA’dan meydana gelen bir nazım türüdür.
2-İki önemli özelliği bulunmaktadır. Bunlardan birisi üçer mısradan oluşması diğeri de kafiye yapısıdır. Kafiyeler mısra ortasında ve sonunda yer almaktadır.
3-Kafiyelerin şematik yapısı şöyledir:
1)
.............a............a
.............a............a
.............a............b
2)
............a.............b
............a.............b
............a.............C (Yahut da..............b..........C)
3)
...........a..............b
...........b..............c
...........c..............D
4)
a............................b
a............................b
b............................C
Örnekleri üstteki kafiye yapılarına göre daha da çoğaltmak mümkündür.
4-Genellikle, hece vezninin 7+7 kalıbı ile yazılmakla birlikte, şair dilerse aruz vezni ile de kaleme alabilir. Üçgül’ün aruzla yazılmış olanına ÜÇTUĞ adı verilir.
18-NAZIM TÜRÜ: YEDİVEREN
**************************************
1- Beyitlerle yazılan cinaslarla, nakışlanan bir nazım türüdür.
2-Şematik yapısı şöyledir:
(a) ............................(b)
(a-cinas) ....................(b-cinas)
*
(c) .............................(d)
(c-cinas) ....................(d-cinas)
*
(e) .............................(f)
(e-cinas) ....................(f-cinas)
3-Hece vezni ile yazılan 'yediveren' i şair dilerse aruz vezni ile de(7+7, 6+5 veya başka ölçülerle) yazabilir, cinasların tam cinas veya cinas-ı gayr-ı tam (tam olmayan cinas) dan teşekkül edip etmemesi şairin tercihine kalmıştır.
'Yediveren' nazım türünü GÜLCE'mize ve şiirimize kazandıran Ekrem YALBUZ Hocamıza teşekkür ederiz.
19-NAZIM TÜRÜ: ÖZGE
**************************************
1-Divan edebiyatımız da az kullanılan MÜTESSA ve MUAŞŞER nazım türlerine mısra sayısı itibariyle benzeyen, en az 9, en fazla 10’ar mısradan meydana gelen tek bir bentlik nazım türüdür.
2- Kafiye yapısı şematik olarak şöyledir:
-........ a
-........ b
-........ a
-........ b
-........ b
-........ a
-........ b
-........ b
-........ a
-........ b
2-Vezin, ölçü kısıtlaması yoktur. Şair dilerse hece veya aruz vezinlerinden dilediğini şiirinde kullanabilir. Önemli olan tek bent ve on mısralık yapısıdır.On mısralık bent yapısı sabit kalmak kaydı ile, bir şiir bütününde iki veya daha fazla bentlerde oluşturabilir.
3-Kafiyelerin dizilişini şair çaprazlama veya bir başka şekilde de yapabilir.
4-Hece ile yazılana ÖZGE, aruzla yazılana da ÖZGECAN denilir.
Yeni nazım türü ÖZGE’yi şiirimize kazandıran Refika DOĞAN’a teşekkür ediyoruz.
...
|
AYŞEM!
Ya Rab! Sana havale kula zulm eden başlar
Susturulsa da dilim susturulmaz ki yaşlar
Gündüz güneş üşütür gece yangınlar başlar
Beni sevdaya hicran aşklara yâr kıl rabbim......
Evet,
Harikaydı...
Tebrikler,
Teşekkürler...
...
|
SÖZ KONUSU VATAN
Üstadım;
Sağolasın..
Yüreğimizin sesi olmuşsun...
...
|
|
|
|
|
